bojanorama.pl

Nagrywanie ekranu Windows 11 - proste sposoby i porady

Wiktor Sawicki

Wiktor Sawicki

3 marca 2026

Menu nagrywanie ekranu Windows 11. Wybieram "Nowe nagranie z ekranu", by rozpocząć.

Spis treści

Nagrywanie ekranu w Windows 11 to dziś niezwykle przydatna umiejętność, która znajduje zastosowanie w wielu obszarach – od tworzenia profesjonalnych poradników, przez dokumentowanie błędów, aż po efektywną komunikację w pracy zdalnej. Niezależnie od tego, czy potrzebujesz szybko zarejestrować fragment rozgrywki, czy przygotować szczegółową instrukcję dla współpracowników, Windows 11 oferuje narzędzia, które Ci w tym pomogą. W tym artykule przyjrzymy się zarówno wbudowanym, darmowym metodom nagrywania, jak i polecanym alternatywom, które rozszerzą Twoje możliwości.

Skuteczne nagrywanie ekranu w Windows 11 – kompleksowy przewodnik

  • Windows 11 oferuje wbudowane narzędzia do nagrywania: Xbox Game Bar i Narzędzie Wycinanie.
  • Xbox Game Bar jest idealny do nagrywania aplikacji i gier, ale nie pulpitu.
  • Narzędzie Wycinanie umożliwia nagrywanie dowolnego fragmentu ekranu, w tym pulpitu, ale może mieć ograniczenia dźwiękowe.
  • Dla zaawansowanych potrzeb dostępne są darmowe programy zewnętrzne, takie jak OBS Studio, ShareX i Clipchamp.
  • Artykuł zawiera instrukcje krok po kroku oraz rozwiązania najczęstszych problemów.

Narzędzie Wycinanie w Windows 11 pozwala na nagrywanie ekranu. Widzimy tu okno programu z podglądem nagrania.

Dlaczego nagrywanie ekranu w Windows 11 jest dziś tak potrzebne?

W 2026 roku, w dobie wszechobecnej cyfryzacji i dynamicznego rozwoju technologii, umiejętność nagrywania ekranu stała się niemal podstawową kompetencją. To nie tylko wygoda, ale często wręcz konieczność w wielu dziedzinach życia i pracy. Od prostego udokumentowania problemu technicznego, po tworzenie zaawansowanych materiałów edukacyjnych – rejestrowanie aktywności na ekranie komputera pozwala na efektywniejszą komunikację i dzielenie się wiedzą.

Od poradników po pracę zdalną – praktyczne zastosowania, o których warto wiedzieć

Nagrywanie ekranu ma niezwykle szerokie spektrum zastosowań. Jest nieocenione przy tworzeniu poradników i instrukcji, gdzie wizualna prezentacja kroków jest znacznie bardziej efektywna niż sam tekst. Dla twórców treści i graczy, to podstawowe narzędzie do nagrywania fragmentów rozgrywki czy demonstracji oprogramowania. W pracy zdalnej i edukacji online, nagrania ekranu ułatwiają dokumentowanie błędów technicznych, prezentowanie projektów, a także przygotowywanie materiałów szkoleniowych czy wykładów. Pozwala to na asynchroniczną komunikację, gdzie odbiorca może zapoznać się z treścią w dogodnym dla siebie czasie, co jest kluczowe w globalnym środowisku pracy.

Wbudowane narzędzia czy programy zewnętrzne? Szybkie porównanie dostępnych opcji

Zanim zagłębimy się w szczegóły, warto zastanowić się, które narzędzia najlepiej spełnią Twoje oczekiwania. Windows 11 oferuje kilka wbudowanych opcji, które są zawsze pod ręką. Jednak dla bardziej zaawansowanych potrzeb, rynek oferuje wiele darmowych programów zewnętrznych, które znacząco rozszerzają funkcjonalność. Poniższa tabela przedstawia szybkie porównanie tych dwóch podejść:

Cecha Wbudowane narzędzia (Xbox Game Bar, Narzędzie Wycinanie) Programy zewnętrzne (np. OBS Studio)
Dostępność Zawsze pod ręką, bez instalacji Wymagana instalacja
Łatwość użycia Zazwyczaj prostsze, intuicyjne Mogą wymagać nauki, bardziej złożone
Funkcjonalność Podstawowe nagrywanie, często z ograniczeniami (np. brak nagrywania pulpitu w Game Bar, brak dźwięku w Snipping Tool) Pełna kontrola, zaawansowane opcje (sceny, filtry, wiele źródeł dźwięku)
Zasoby systemowe Mniejsze obciążenie systemu Mogą być bardziej wymagające sprzętowo
Koszt Darmowe Wiele darmowych opcji, ale też płatne
Elastyczność Ograniczona Wysoka, dostosowanie do specyficznych potrzeb

Metoda nr 1: Xbox Game Bar – najszybszy sposób na nagranie aplikacji

Xbox Game Bar to wbudowane narzędzie w Windows 11, które pierwotnie zostało zaprojektowane z myślą o graczach, ale szybko okazało się przydatne do szybkiego nagrywania aktywności w dowolnej aplikacji. To doskonały punkt wyjścia dla tych, którzy potrzebują prostego i szybkiego rozwiązania bez instalowania dodatkowego oprogramowania.

Jak błyskawicznie uruchomić nagrywanie? Poznaj skrót klawiszowy, który oszczędzi Twój czas

Aby uruchomić Xbox Game Bar, wystarczy nacisnąć kombinację klawiszy Win + G. Po jej aktywacji na ekranie pojawi się nakładka z różnymi widżetami. Wśród nich znajdziesz panel "Przechwytywanie", który jest kluczowy dla nagrywania. To właśnie tam znajdują się przyciski do rozpoczęcia nagrywania, robienia zrzutów ekranu oraz zarządzania dźwiękiem. Warto zapamiętać ten skrót, ponieważ pozwala on na błyskawiczne przejście do funkcji nagrywania, bez konieczności szukania jej w menu systemowym.

Nagrywanie krok po kroku: od startu do zatrzymania

Kiedy już masz otwarty panel "Przechwytywanie" w Xbox Game Bar, proces nagrywania jest intuicyjny. Upewnij się, że okno aplikacji, którą chcesz nagrać, jest aktywne. Następnie:

  1. Kliknij ikonę okręgu (Start Recording) w panelu "Przechwytywanie" lub użyj skrótu klawiszowego Win + Alt + R.
  2. W prawym górnym rogu ekranu pojawi się mały pasek z informacją o trwającym nagrywaniu, czasem jego trwania oraz przyciskiem do zatrzymania.
  3. Aby zakończyć nagrywanie, kliknij ikonę kwadratu (Stop Recording) na tym pasku lub ponownie użyj skrótu Win + Alt + R.

Nagranie zostanie automatycznie zapisane na Twoim komputerze.

Dźwięk z gry i mikrofonu – jak skonfigurować audio, by nagranie brzmiało profesjonalnie?

Dobra jakość dźwięku jest kluczowa dla profesjonalnego nagrania. Xbox Game Bar pozwala na elastyczne zarządzanie źródłami audio. W panelu "Przechwytywanie" znajdziesz sekcję "Audio", gdzie możesz dostosować ustawienia. Upewnij się, że:

  • Dźwięk systemowy (aplikacji/gry): Suwak głośności dla "Audio" jest ustawiony na odpowiednim poziomie. Jeśli chcesz nagrywać dźwięk z gry, upewnij się, że nie jest on wyciszony.
  • Dźwięk z mikrofonu: Kliknij ikonę mikrofonu, aby go włączyć lub wyłączyć. Jeśli jest włączony, możesz mówić do mikrofonu, a Twój głos zostanie nagrany razem z dźwiękiem z aplikacji. Pamiętaj, aby sprawdzić, czy wybrany jest właściwy mikrofon w ustawieniach systemowych dźwięku.

Dzięki tej konfiguracji Twoje nagrania mogą zawierać zarówno dźwięki z komputera, jak i Twój komentarz, co jest idealne do tworzenia kompleksowych poradników.

Gdzie Windows 11 zapisuje Twoje filmy? Jak szybko odnaleźć nagrania

Po zakończeniu nagrywania, pliki wideo są automatycznie zapisywane w domyślnej lokalizacji. Zazwyczaj jest to folder: C:\Użytkownicy\[nazwa_użytkownika]\Wideo\Przechwycone. Aby szybko dotrzeć do tego folderu, możesz:

  • Otworzyć Eksplorator plików i przejść do sekcji "Wideo" w menu po lewej stronie, a następnie otworzyć folder "Przechwycone".
  • Bezpośrednio z Xbox Game Bar, po zakończeniu nagrywania, kliknąć powiadomienie o zapisaniu pliku lub przejść do widżetu "Galeria", gdzie możesz przeglądać i otwierać swoje nagrania.

Znajomość tej lokalizacji pozwoli Ci szybko zarządzać swoimi nagraniami.

Kiedy Xbox Game Bar to za mało? Kluczowe ograniczenia, które musisz znać

Mimo swojej prostoty i wygody, Xbox Game Bar ma pewne istotne ograniczenia, które mogą skłonić użytkowników do poszukiwania alternatyw. Najważniejszym z nich jest brak możliwości nagrywania pulpitu. Game Bar jest zaprojektowany do nagrywania aktywności w konkretnych aplikacjach lub grach, co oznacza, że nie zarejestruje tego, co dzieje się na całym pulpicie Windows, ani w Eksploratorze Plików. Według CentrumXP, to jedno z najbardziej frustrujących ograniczeń dla użytkowników, którzy chcą nagrywać ogólne działania systemowe. Dodatkowo, domyślny limit czasu nagrywania wynosi od 2 do 4 godzin (w zależności od konfiguracji), co może być niewystarczające dla bardzo długich sesji. Jeśli Twoje potrzeby wykraczają poza nagrywanie pojedynczych aplikacji, będziesz potrzebować innego narzędzia.

Metoda nr 2: Narzędzie Wycinanie (Snipping Tool) – elastyczność i nagrywanie pulpitu

Narzędzie Wycinanie, znane wcześniej głównie z funkcji robienia zrzutów ekranu, zyskało nowe życie w Windows 11 dzięki dodaniu możliwości nagrywania wideo. To znaczące ulepszenie sprawia, że stało się ono elastyczną alternatywą dla Xbox Game Bar, szczególnie gdy potrzebujemy zarejestrować aktywność na pulpicie lub w dowolnie wybranym fragmencie ekranu.

Nowe życie starego narzędzia: jak aktywować tryb wideo?

Aktywacja trybu wideo w Narzędziu Wycinanie jest prosta. Możesz to zrobić na dwa sposoby:

  • Naciśnij skrót klawiszowy Win + Shift + S. Pojawi się pasek narzędzi do robienia zrzutów ekranu. Następnie kliknij ikonę kamery, aby przełączyć się na tryb nagrywania wideo.
  • Jeszcze szybciej, możesz użyć bezpośredniego skrótu Win + Shift + R, który od razu uruchomi Narzędzie Wycinanie w trybie nagrywania wideo.

Po aktywacji, ekran stanie się przyciemniony, a Ty będziesz mógł przejść do wyboru obszaru nagrywania.

Nagrywanie dowolnego fragmentu ekranu – instrukcja krok po kroku

Jedną z największych zalet Narzędzia Wycinanie jest możliwość precyzyjnego wyboru obszaru nagrywania. Oto jak to zrobić:

  1. Po uruchomieniu Narzędzia Wycinanie w trybie wideo (Win + Shift + R), kursor myszy zmieni się w krzyżyk.
  2. Kliknij i przeciągnij myszą, aby zaznaczyć prostokątny obszar ekranu, który chcesz nagrać. Może to być cały pulpit, pojedyncze okno, czy tylko jego fragment.
  3. Po zwolnieniu przycisku myszy, wokół zaznaczonego obszaru pojawi się ramka z kontrolkami. Kliknij przycisk "Start" (ikona odtwarzania), aby rozpocząć nagrywanie.
  4. W trakcie nagrywania możesz wstrzymać lub zatrzymać proces za pomocą odpowiednich przycisków na pasku kontrolnym.
  5. Po zakończeniu nagrywania, plik wideo zostanie automatycznie otwarty w edytorze Narzędzia Wycinanie, skąd możesz go zapisać.

Ta elastyczność sprawia, że jest to idealne rozwiązanie do nagrywania konkretnych elementów interfejsu użytkownika lub fragmentów stron internetowych.

Zalety i wady: dlaczego to idealne narzędzie do szybkich instrukcji, ale nie do wszystkiego?

Narzędzie Wycinanie to świetna opcja do szybkich i prostych zadań. Do jego głównych zalet należą:

  • Nagrywanie pulpitu: W przeciwieństwie do Xbox Game Bar, pozwala na nagrywanie dowolnego obszaru ekranu, w tym całego pulpitu.
  • Prostota i szybkość: Jest niezwykle intuicyjne i szybkie w użyciu, idealne do jednorazowych nagrań.
  • Wbudowane w system: Nie wymaga instalacji dodatkowego oprogramowania.

Jednakże, ma również swoje wady:

  • Brak zaawansowanych funkcji: Nie oferuje opcji edycji, dodawania efektów czy zaawansowanej kontroli nad dźwiękiem.
  • Problem z dźwiękiem: To jego największe ograniczenie, które omówię szczegółowo poniżej.

Jest to więc doskonałe narzędzie do szybkich instrukcji wizualnych, ale dla bardziej złożonych projektów może okazać się niewystarczające.

Problem z dźwiękiem w Narzędziu Wycinanie? Wyjaśniamy, jak to działa

Największym mankamentem Narzędzia Wycinanie w kontekście nagrywania wideo jest jego podejście do dźwięku. W podstawowej wersji, narzędzie to nie nagrywa dźwięku systemowego (czyli dźwięków generowanych przez aplikacje, gry czy odtwarzane multimedia) ani dźwięku z mikrofonu. Oznacza to, że jeśli potrzebujesz nagrania z komentarzem głosowym lub dźwiękiem z aplikacji, Narzędzie Wycinanie nie będzie odpowiednim wyborem. Jest to istotne ograniczenie, które sprawia, że dla wielu użytkowników, zwłaszcza tych tworzących poradniki z narracją, konieczne będzie sięgnięcie po inne rozwiązania, takie jak Xbox Game Bar (dla aplikacji) lub programy zewnętrzne.

Wbudowane narzędzia nie wystarczą? Oto 3 darmowe programy, które rozwiążą Twoje problemy

Wbudowane narzędzia Windows 11, choć przydatne, mają swoje ograniczenia. Jeśli potrzebujesz większej elastyczności, zaawansowanych funkcji, możliwości nagrywania pulpitu z dźwiękiem, czy też chcesz tworzyć bardziej rozbudowane materiały, warto sięgnąć po darmowe programy zewnętrzne. Poniżej przedstawiam trzy popularne i wysoko cenione alternatywy, które z pewnością sprostają nawet bardziej wymagającym zadaniom.

OBS Studio: potężny kombajn dla wymagających – kiedy warto po niego sięgnąć?

OBS Studio to bez wątpienia król darmowych programów do nagrywania i streamingu. Jest to wszechstronne, otwarte oprogramowanie, które oferuje niemal nieograniczone możliwości. Warto po niego sięgnąć, gdy:

  • Potrzebujesz pełnej kontroli nad scenami i źródłami dźwięku, włączając w to wiele mikrofonów, dźwięk systemowy, dźwięk z konkretnych aplikacji.
  • Chcesz streamować na żywo na platformach takich jak Twitch czy YouTube.
  • Tworzysz zaawansowane nagrania z przejściami, nakładkami, obrazem z kamery internetowej i wieloma innymi elementami.
  • Jesteś streamerem, twórcą treści, edukatorem online lub zaawansowanym użytkownikiem, który potrzebuje profesjonalnych narzędzi.

OBS Studio może wydawać się na początku nieco skomplikowane ze względu na bogactwo funkcji, ale po krótkim zapoznaniu się z interfejsem staje się niezwykle potężnym narzędziem.

ShareX: lekkość i wszechstronność nie tylko do nagrywania

ShareX to kolejne darmowe narzędzie open-source, które wyróżnia się lekkością i niezwykłą wszechstronnością. Choć często kojarzone jest głównie z tworzeniem zrzutów ekranu, oferuje również solidne funkcje nagrywania wideo. Sięgnij po ShareX, jeśli:

  • Szukasz narzędzia, które oprócz nagrywania ekranu pozwoli Ci na zaawansowane robienie i edycję zrzutów ekranu.
  • Cenisz sobie automatyzację – ShareX potrafi automatycznie przesyłać nagrania i zrzuty na serwisy hostingowe, takie jak Imgur czy Dropbox.
  • Potrzebujesz lekkiego programu, który nie obciąży zbytnio systemu, a jednocześnie oferuje wiele funkcji, w tym nagrywanie GIF-ów czy krótkich wideo.

ShareX to prawdziwy szwajcarski scyzoryk dla każdego, kto regularnie pracuje z obrazem i wideo na ekranie.

Microsoft Clipchamp: nagrywaj i od razu edytuj swoje wideo w jednym miejscu

Microsoft Clipchamp to edytor wideo, który został zintegrowany z systemem Windows i oferuje również funkcję nagrywania ekranu i kamery. Jest to idealne rozwiązanie dla osób, które potrzebują nie tylko nagrać materiał, ale także od razu go edytować, bez konieczności przełączania się między różnymi programami. Clipchamp jest dobrym wyborem, gdy:

  • Chcesz nagrywać ekran i kamerę jednocześnie.
  • Potrzebujesz podstawowych funkcji edycji wideo, takich jak przycinanie, dodawanie tekstu, muzyki czy prostych efektów, od razu po nagraniu.
  • Jesteś mniej zaawansowanym użytkownikiem, który ceni sobie prostotę i integrację w jednym środowisku.

Clipchamp to wygodne, kompleksowe rozwiązanie dla tych, którzy chcą szybko nagrać i przygotować prosty materiał wideo.

Najczęstsze problemy z nagrywaniem i ich proste rozwiązania

Nawet z najlepszymi narzędziami, podczas nagrywania ekranu mogą pojawić się niespodziewane problemy. Najczęściej dotyczą one braku dźwięku, problemów z uruchomieniem nagrywania lub jakości wideo. Przyjrzyjmy się najczęstszym z nich i sposobom ich rozwiązania.

Dlaczego moje nagranie nie ma dźwięku? Sprawdzone sposoby na rozwiązanie problemu

Brak dźwięku w nagraniu to jeden z najbardziej frustrujących problemów, ale często ma proste rozwiązanie. Oto co możesz sprawdzić:

  • Ustawienia mikrofonu: Upewnij się, że mikrofon jest włączony i wybrany jako domyślne urządzenie wejściowe w ustawieniach dźwięku Windows 11 (Ustawienia > System > Dźwięk). Sprawdź, czy nie jest wyciszony.
  • Dźwięk systemowy: W Xbox Game Bar, upewnij się, że suwak głośności dla "Audio" w panelu "Przechwytywanie" jest aktywny i ustawiony na odpowiednim poziomie. Czasem aplikacja, którą nagrywasz, może być wyciszona w mikserze głośności Windows.
  • Ograniczenia narzędzia: Pamiętaj, że Narzędzie Wycinanie w podstawowej wersji nie nagrywa dźwięku systemowego ani z mikrofonu. Jeśli używasz tego narzędzia i potrzebujesz dźwięku, musisz wybrać inną opcję, np. Xbox Game Bar lub OBS Studio.
  • Sterowniki audio: Upewnij się, że masz aktualne sterowniki karty dźwiękowej. Możesz je zaktualizować przez Menedżer Urządzeń lub ze strony producenta sprzętu.

Często wystarczy drobna korekta w ustawieniach, aby dźwięk pojawił się w nagraniu.

Nagrywanie nie chce się uruchomić – co zrobić, gdy skróty klawiszowe nie działają?

Jeśli skróty klawiszowe do nagrywania (np. Win + G lub Win + Alt + R) nie działają, przyczyn może być kilka:

  • Wyłączona funkcja: Sprawdź, czy Xbox Game Bar jest włączony w ustawieniach Windows (Ustawienia > Gry > Xbox Game Bar). Podobnie, upewnij się, że funkcja nagrywania ekranu w Narzędziu Wycinanie jest aktywna.
  • Konflikt skrótów: Inna aplikacja może używać tych samych skrótów klawiszowych. Spróbuj tymczasowo zamknąć inne programy, aby sprawdzić, czy to rozwiąże problem.
  • Brak aktualizacji systemu: Upewnij się, że Twój Windows 11 jest w pełni zaktualizowany. Czasami błędy są naprawiane w kolejnych łatkach systemowych.
  • Uruchomienie z menu Start: Zamiast skrótu, spróbuj uruchomić Xbox Game Bar lub Narzędzie Wycinanie bezpośrednio z menu Start, wyszukując ich nazwy.
  • Restart komputera: Klasyczne, ale często skuteczne rozwiązanie, które może odświeżyć system i naprawić tymczasowe błędy.

Systematyczne sprawdzanie tych punktów zazwyczaj pozwala na szybkie zdiagnozowanie i rozwiązanie problemu.

Przeczytaj również: Rodzaje dysków twardych - HDD, SSD, NVMe - Który wybrać?

Jak poprawić jakość nagrania? Ustawienia, o których nie można zapomnieć

Jakość nagrania ma kluczowe znaczenie dla jego odbioru. Oto kilka wskazówek, jak ją poprawić:

  • Rozdzielczość i FPS: W ustawieniach Xbox Game Bar (lub w programach zewnętrznych, takich jak OBS Studio) możesz zmienić rozdzielczość nagrywania i liczbę klatek na sekundę (FPS). Wyższa rozdzielczość i więcej FPS (np. 60 FPS) zapewnią płynniejszy i ostrzejszy obraz, ale zwiększą rozmiar pliku i obciążenie systemu.
  • Jakość kompresji: Niektóre narzędzia pozwalają na wybór jakości kompresji wideo. Wyższa jakość oznacza większy plik, ale mniej artefaktów kompresji.
  • Optymalizacja zasobów systemowych: Przed rozpoczęciem nagrywania zamknij wszystkie niepotrzebne aplikacje i procesy działające w tle. Zwolni to zasoby procesora i pamięci RAM, co może znacząco poprawić płynność nagrania.
  • Sprzęt: Upewnij się, że Twój komputer spełnia minimalne wymagania dla danego oprogramowania do nagrywania. Słabszy sprzęt może mieć problemy z płynnym nagrywaniem w wysokiej jakości.

Dostosowanie tych ustawień do możliwości Twojego sprzętu i wymagań projektu pozwoli Ci uzyskać najlepszą możliwą jakość nagrania.

FAQ - Najczęstsze pytania

Nie, Xbox Game Bar jest przeznaczony do nagrywania aktywności w konkretnych aplikacjach i grach. Nie pozwala na rejestrowanie pulpitu Windows ani Eksploratora Plików. Do nagrywania pulpitu użyj Narzędzia Wycinanie lub programów zewnętrznych.

W podstawowej wersji Narzędzie Wycinanie w Windows 11 nie nagrywa dźwięku systemowego ani z mikrofonu. Jest to jego główne ograniczenie. Jeśli potrzebujesz nagrania z dźwiękiem, skorzystaj z Xbox Game Bar (dla aplikacji) lub programów zewnętrznych.

Do zaawansowanego nagrywania i streamingu zdecydowanie polecam OBS Studio. To wszechstronne, darmowe oprogramowanie open-source, oferujące pełną kontrolę nad scenami, źródłami dźwięku i wieloma innymi funkcjami.

Sprawdź ustawienia mikrofonu i dźwięku systemowego w Windows oraz w używanym narzędziu. Upewnij się, że nie są wyciszone. Jeśli używasz Narzędzia Wycinanie, pamiętaj, że ono nie nagrywa dźwięku. Zaktualizuj sterowniki audio.

Oceń artykuł

rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Tagi:

Udostępnij artykuł

Wiktor Sawicki

Wiktor Sawicki

Jestem Wiktor Sawicki, analitykiem branżowym z wieloletnim doświadczeniem w obszarze nowoczesnej elektroniki, lifestyle’u oraz cyberbezpieczeństwa. Od ponad pięciu lat piszę o najnowszych trendach i innowacjach w tych dziedzinach, co pozwoliło mi zdobyć głęboką wiedzę na temat technologii, które kształtują nasze codzienne życie. Moim celem jest przekształcanie skomplikowanych danych w przystępne informacje, które pomagają czytelnikom lepiej zrozumieć otaczający ich świat. Staram się dostarczać obiektywne analizy oraz rzetelne informacje, które są zawsze aktualne i oparte na faktach. Wierzę, że zaufanie czytelników jest kluczowe, dlatego dokładam wszelkich starań, aby moje teksty były źródłem wartościowej wiedzy, na którą można liczyć.

Napisz komentarz